Klimaatadaptief Grensbos

Projectfiche: 

Doelstelling van het project Klimaatadaptief Grensbos is het achterhalen van de primaire en secundaire oorzaken van massale bossterfte en het toewerken naar een klimaatadaptieve aanpak van homogene naaldbossen in de Zeeuws-Vlaamse Grensregio. Via een pilot worden de bedreigingen en de aanpak van het probleem onderzocht. 

PROJECTOMSCHRIJVING

Topic: bossterfte 
In de Zeeuws-Wase bossen en langs de grens in West-Vlaanderne blijkt een groot gedeelte van de naaldbomen aangetast door de letterzetter. De impact van de klimaatverandering blijkt de grondslag van het probleem te vormen. Aan beide kanten van de grens krimpt het bosareaal, een grensoverschrijdende aanpak van de letterzetter dringt zich op. 

Het bosareaal staat onder grote druk en dreigt te verdwijnen. Een groot gedeelte van de bospercelen is zowel in Nederland als Vlaanderen in handen van privéeigenaren, dit leidt tot grote versnippering en maakt het moeilijk om de impact in de Zeeuws-Wase bossen in te schatten. Het idee leeft dat door deze versnippering de impact te weinig onderkend wordt bij bovenlokale overheden. Ondanks dat overheden inzetten op het uitbreiden van het bosareaal gaat momenteel ook veel bos verloren deels te wijten aan niet klimaatbestendige inplantingen in het verleden.

De meerderheid van de Zeeuws-Wase bossen bestaat uit homogene naaldbomen. Een deel van deze bossen bestaat uit fijnspar. Deze boomsoort is absoluut niet standplaatsgeschikt op droge zandbodems, waardoor deze bossen sterk onder druk staan. Daarnaast komen ook veel homogene dennenbossen voor. De homogeniteit en gelijkjarigheid van deze bossen maakt hen bijzonder kwetsbaar voor ziekten en plagen. De zachte winters en warme, droge zomers van de voorbije jaren zorgden voor een massale aanwezigheid van schorskevers, waaronder de letterzetter (lps typographus) in onze bossen. Bovendien kwamen de bossen door de droogte sterk onder druk te staan en zijn veel bomen sterk verzwakt. Dit alles zorgt ervoor dat een groot gedeelte van de naaldbomen (voornamelijk grove den en fijnspar) aangetast zijn door diverse schorskevers. Bossen sterven af en worden soms wel, maar vaak ook niet heraangeplant. Ook voor de homogene bossen van andere naaldsoorten valt het te verwachten dat hun gezondheidstoestand in de toekomst sterk achteruit zal gaan.

De zieke en dode naaldbossen in de grensregio zijn een probleem op verschillende vlakken:
- Klimaat: de huidige klimaatverandering is grotendeels de oorzaak van de slechte toestand van de homogene naaldbossen. Anderzijds heeft het afsterven van deze bossen op zijn beurt terug een effect op het klimaat omdat deze bossen CO2 terug de lucht in brengen in plaats van CO2 op te nemen Bossen leveren ecosysteemdiensten waaronder hun het vasthouden van water, het zuiveren van de lucht, het zorgen voor verkoeling voor mensen en dier, …Als bossen afsterven valt dit effect weg

- Biodiversiteit

- Veiligheid : in een dicht bevolkte regio als de Zeeuws-Wase grengsregio lopen veel openbare wegen. De dode bomen vormen een veiligheidsgevaar voor de openbare wegen en zorgen ook voor een verhoogd risico op brand. 

Doelstellingen project
Het ontwikkelen van een visie en gezamelijke aanpak voor klimaatadaptief bosbeheer in de grensregio Vlaanderen en Zeeland. Hoe maken we de kwetsbare homogene naaldbossen weerbaar tegen de klimaatverandering? 

Studie naar kwetsbaarheid van homogene naaldbossen
Op basis van een studie een grensoverschrijdende aanpak van het probleem van de letterzetter uitwerken. Deze studie zal de huidige gezondheidstoestand, de aantasting van de letterzetter en de kwetsbaarheid van de homogene naaldbossen in de grensregio in kaart brengen. 

Deskresearch & good practices
Deskresearch naar de aanpak van de letterzetter en de selectie van een drietal good practices aangepast aan de situatie in de Zeeuws-Wase bosssen en rekening houdende met de groeiplaatsomstandigheden en het versnipperde eigenaarschap. 

Grensoverschrijdende kennisuitwisseling 
Kennisuitwisseling tussen de projectpartners en met andere organisaties zoals INBO, Natuurinvest, ANB, Staatsbosbeheer, andere bosgroepen, ...
Bovendien bieden het onderzoek en de pilot ook de mogelijkheid om privéeigenaars beter te informeren en een gezamenlijke aanpak te faciliteren.

Pilot 
Kleinschalige praktijkaanpak van de letterzetter. Uittesten van best practices via pilot op drie percelen, één in Zeeland, één in Oost-Vlaanderen en één in West-Vlaanderen. 

Creatie van een maatschappelijk en overheidsgedragen visie voor de grensoverschrijdende aanpak van de Letterzetter en bij uitbreiding andere aantasting in de Zeeuws-Wase bossen. Het project gaat uit van de veranderende klimaatomstandigheden en wil een voorbeeldaanpak tonen voor andere bosgebieden in Nederland en Vlaanderen en bij uitbreiding in Europa. 

Het project is een voorstudie die de basis kan zijn voor een nieuw Interreg project waarbij het maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak gecreëerd wordt met die ESF-project. De verschillende projectresultaten en conclusies kunnen een basis vormen voor een grootschaliger aanpak.

LOCATIE
Zeeland, Oost-Vlaanderen, West-Vlaanderen

TIMING
1 december 2020 - 31 mei 2022

STATUS PROJECT
Subsidieaanvraag goedgekeurd

SUBSIDIE
Euregio Scheldemond
Dit grensoverschrijdend project werd mogelijk gemaakt door de Scheldemondraad, het permanent overlegplatform van de provincies Oost- en West-Vlaanderen (B) en Zeeland (NL) en de gemeenten in de Euregio Scheldemond. De Scheldemondraad wenst met dit project en andere projecten de grensoverschrijdende samenwerking te intensiveren en bruggen te bouwen tussen Vlamingen en Zeeuwen

ROL EGTS
Projectverantwoordelijke

Projectpartners: 

Grensoverschrijdend project met steun van Euregio Scheldemond, samenwerkingsverband van de provincies Zeeland (Nl), Oost- en West-Vlaanderen (B). 
Andere partners zijn bosgroep Houtland West-Vlaanderen, bosgroep Oost-Vlaanderen Noord, bosgroep Zuid-Nederland en Stichting Het Zeeuwse Landschap.